Verkopen met meerdere aandeelhouders, die het niet altijd eens zijn

Wat een koper verwacht: alle aandelen

Een koper van een patrimoniumvennootschap wil bijna altijd alle aandelen overnemen. Een minderheidsbelang in een familiale vennootschap, naast aandeelhouders die hij niet kent, interesseert zeer weinig kopers.

In de praktijk veronderstelt een verkoop aan een derde dus het akkoord van alle aandeelhouders, of een voorafgaande overname tussen aandeelhouders.

Wat het vennootschapsrecht voorziet

In een BV, de meest voorkomende vorm voor een patrimoniumvennootschap, is het standaardregime dat van een besloten vennootschap. Tenzij de statuten anders bepalen, vereist een overdracht van aandelen aan een derde de instemming van minstens de helft van de aandeelhouders die minstens drie vierde van de aandelen bezitten, na aftrek van de aandelen waarvan de overdracht wordt voorgesteld.

Sommige overdrachten zijn vrijgesteld van die instemming: die aan een andere aandeelhouder, aan de echtgenoot of wettelijk samenwonende partner van de overdrager, en aan zijn bloedverwanten in de rechte opgaande of neerdalende lijn. Een broer of zus die nog geen aandeelhouder is, valt niet onder die uitzonderingen.

Dit is enkel een standaardregime: de statuten kunnen het soepeler of strenger maken, tot en met een vereiste van unanimiteit. Ze voorzien ook vaak een voorkooprecht, dat de verkoper verplicht zijn aandelen eerst aan de andere aandeelhouders aan te bieden. De eerste stap is dus altijd de statuten opnieuw lezen, en een eventuele aandeelhoudersovereenkomst.

Een weigering van instemming kan worden aangevochten bij de voorzitter van de ondernemingsrechtbank, zetelend zoals in kort geding. Acht hij de weigering willekeurig, dan geldt zijn beslissing als instemming, tenzij de kandidaat-koper binnen twee maanden van de aankoop afziet.

Minnelijke oplossingen

• Een overname tussen aandeelhouders. Wie wil blijven, koopt de aandelen van wie wil vertrekken. Dat is vaak de snelste oplossing, op voorwaarde dat men het eens wordt over een prijs en de financiering ervan.
• De hele vennootschap samen verkopen. Iedereen verkoopt tegelijk aan een derde. Dat is doorgaans de oplossing die de waarde maximaliseert, omdat ze toelaat 100 % van de aandelen te verkopen.
• De panden van elkaar scheiden. Een splitsing kan elke aandeelhouder toelaten te vertrekken met een deel van de panden. Ze is onderworpen aan strikte juridische en fiscale voorwaarden, en moet met een adviseur worden voorbereid.

Loopt een overname via een vennootschap, controleer dan eerst de fiscale behandeling. Oefent de verkoper controle uit over de overnemende vennootschap, alleen of samen met zijn echtgenoot of verwanten tot in de tweede graad (broers en zussen inbegrepen), dan valt de meerwaarde in principe onder het stelsel van de interne meerwaarden, belast tegen 33 % zonder vrijstelling. Het stelsel wordt hier uitgelegd.

Als een akkoord onmogelijk is: gerechtelijke procedures

Het Wetboek van vennootschappen en verenigingen voorziet twee procedures om een conflict tussen aandeelhouders te beëindigen, in een BV zoals in een NV:

• De uittreding: een aandeelhouder vraagt de rechter, om gegronde redenen, dat de aandeelhouders die aan de oorsprong van die redenen liggen, al zijn aandelen overnemen.
• De uitsluiting: aandeelhouders die een wettelijke minimumdrempel van stemmen halen, vragen de rechter, om gegronde redenen, dat een andere aandeelhouder hun zijn aandelen overdraagt.

Die vorderingen worden ingesteld bij de voorzitter van de ondernemingsrechtbank van de zetel van de vennootschap, zetelend zoals in kort geding, die ook de prijs van de aandelen vastlegt. Tot de erkende gegronde redenen behoren onder meer een ernstige en duurzame onenigheid tussen aandeelhouders, of misbruik van meerderheid.

Die procedures zijn een laatste redmiddel: ze nemen tijd, kosten geld en verharden de standpunten. Toch wegen ze nuttig mee in een onderhandeling, omdat ze tonen dat een patstelling niet uitzichtloos is.

Hoe een patstelling vermijden

• De statuten en een eventuele aandeelhoudersovereenkomst lezen voor u enige stap zet.
• Het eens worden over een onafhankelijke waardering, aanvaard door iedereen, voor u met een koper over de prijs praat.
• Eén persoon aanduiden om de gesprekken te voeren, met een duidelijk mandaat.
• Samen de timing en de minimumprijs vastleggen waaronder niemand verkoopt.
• Onenigheid regelen voor de verkoop start, niet waar de koper bij is.